คำถามนี้ได้รับบ่อยมากจากคนที่เพิ่งผ่านพ้นการถูกสรรพากรออกหมายเรียกและประเมินภาษีย้อนหลังมา ความรู้สึกแรกคือ "จ่ายไปแล้ว น่าจะปลอดภัยแล้ว" แต่ความจริงไม่ได้เป็นแบบนั้นเสมอไป
การเคยถูกประเมินภาษีย้อนหลังไปแล้ว 1 รอบ ไม่ได้ถือเป็นเกราะคุ้มกันสำหรับปีภาษีอื่น หรือภาษีประเภทอื่นที่ยังไม่ได้ถูกตรวจสอบ
1. เหตุผลที่สรรพากรสามารถประเมินย้อนหลังได้อีก
-
คนละปีภาษี
เช่น เคยโดนประเมินย้อนหลังของปี 2564–2565 ไปแล้ว แต่ปี 2566–2567 หากยังมีรายได้ที่ไม่ได้ยื่น หรือยื่นไม่ครบถ้วน สรรพากรก็มีสิทธิ์ออกหมายเรียกตรวจปีถัดๆ มาได้ตามปกติ -
คนละประเภทภาษี
เคยโดนปรับเรื่อง ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ไปแล้ว แต่ถ้าสรรพากรตรวจพบว่ารายได้ในปีนั้นเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี และไม่ได้จดทะเบียน ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) สรรพากรสามารถเรียกประเมินภาษี VAT ย้อนหลังแยกต่างหากได้ พร้อมเบี้ยปรับ 2 เท่า และเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือน -
ปีเดิม แต่พบหลักฐานการปิดบัง/ทุจริต
หากการตรวจในรอบแรกเป็นการตรวจตามเอกสารที่นำไปยื่น แต่ต่อมาสรรพากรตรวจพบหลักฐานใหม่ว่ามีการตั้งใจซุกซ่อนรายได้ แจ้งข้อมูลเท็จ หรือทำบัญชีสองเล่ม เจ้าพนักงานก็มีสิทธิ์เปิดสำนวนประเมินเพิ่มเติมในส่วนที่ยังไม่ได้ประเมินได้
2. กรอบเวลาตามกฎหมาย (อายุความภาษีย้อนหลัง)
กฎหมายกำหนดกรอบเวลาที่สรรพากรมีสิทธิ์ออกหมายเรียกตรวจสอบและประเมินภาษีย้อนหลังไว้ชัดเจน ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมการยื่นแบบฯ
| กรณี | กรอบเวลาประเมินย้อนหลัง | ข้อกฎหมายอ้างอิง |
|---|---|---|
| ยื่นแบบฯ ปกติ (ครบถ้วน) | 2 ปี นับจากวันสิ้นสุดกำหนดยื่น หรือวันที่ยื่นจริง | มาตรา 19 แห่งประมวลรัษฎากร |
| ยื่นแบบฯ แต่มีเหตุสงสัยว่าหลีกเลี่ยง | 5 ปี (ต้องขออนุมัติอธิบดี) | มาตรา 19 วรรคสอง แห่งประมวลรัษฎากร |
| ไม่ได้ยื่นแบบฯ เลย (อยู่นอกระบบ) | 10 ปี | มาตรา 19 ประกอบ มาตรา 193/30 ป.พ.พ. |
| ออกหนังสือแจ้งประเมินแล้ว (ติดตามหนี้ภาษี) | 10 ปี นับแต่วันที่แจ้งประเมิน | มาตรา 12 แห่งประมวลรัษฎากร |
3. ข้อกฎหมายอ้างอิง
"การออกหมายเรียกเพื่อตรวจสอบภาษี ให้กระทำได้ภายในกำหนดเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ได้ยื่นรายการ... เว้นแต่มีเหตุอันควรสงสัยว่าผู้ต้องเสียภาษีอากรมีเจตนาหลีกเลี่ยงการเสียภาษีอากร... ให้อธิบดีมีอำนาจขยายเวลาการออกหมายเรียกได้ แต่ต้องไม่เกิน 5 ปี"
ในกรณีที่ไม่เคยยื่นแบบแสดงรายการภาษีเลย สรรพากรจะใช้อายุความทั่วไปตามกฎหมายแพ่ง คือ 10 ปี ในการออกหมายเรียกและประเมินภาษีย้อนหลัง
เมื่อสรรพากรได้แจ้งการประเมินภาษีไปแล้ว หากผู้เสียภาษีไม่ชำระภายในกำหนด สรรพากรมีอำนาจสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินเพื่อนำมาชำระภาษีค้างได้ โดยมีอายุความในการจัดเก็บ/ติดตามหนี้ภาษี 10 ปี นับแต่วันที่แจ้งประเมิน
สิ่งที่ต้องรู้เพิ่มเติม: Risk-based Audit
ผู้ที่เคยถูกออกหมายเรียกและประเมินภาษีย้อนหลังไปแล้ว ชื่อและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีจะถูกจัดอยู่ใน กลุ่มความเสี่ยงที่สรรพากรให้ความสนใจเป็นพิเศษ (Risk-based Audit system) ซึ่งหมายความว่าโอกาสถูกเลือกตรวจสอบในปีถัดๆ ไปสูงกว่าคนทั่วไป
การทำบัญชีรายรับ-รายจ่ายให้ชัดเจน และยื่นภาษีให้ถูกต้องครบถ้วนทุกปี คือวิธีเดียวที่ช่วยปิดความเสี่ยงในการโดนตรวจสอบซ้ำได้ดีที่สุด
สรุปสิ่งที่ควรทำหลังจากโดนประเมินภาษีย้อนหลัง:
ยื่นภาษีทุกปีให้ถูกต้องและตรงเวลา ไม่ปล่อยให้มีปีที่ขาด
ถ้ารายได้เกิน 1.8 ล้านบาท ให้ตรวจสอบว่าจดทะเบียน VAT แล้วหรือยัง
เก็บหลักฐานรายรับ-รายจ่ายให้ครบ อย่างน้อย 5 ปีย้อนหลัง
ถ้าไม่แน่ใจว่ายื่นถูกต้องหรือเปล่า ให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนสรรพากรเรียกตรวจ ดีกว่ารอให้โดนหมายเรียกก่อนแล้วค่อยแก้